HEROJSTVO NARODA IZ PRANJANA NE BLEDI: U SUBOTU OBELEŽAVANJE 82 GODINE OD VELIKE MISIJE HALIJARD

Gornji Milanovac / Pranjani – Na Galovića polju kod Pranjana u subotu, 19. septembra 2026. godine, biće održana ceremonija povodom 82. godišnjice misije Halijard, jedne od najvećih i najuspešnijih

operacija spasavanja savezničkih avijatičara iza neprijateljskih linija tokom Drugog svetskog rata.

 

Dolazak posetilaca u Memorijalni kompleks „Misija Halijard“ predviđen je od 10.30 časova, dok će ceremonija polaganja venaca i odavanja počasti početi u 11 časova.

 

 

Prema najavljenom protokolu, program će obuhvatiti prelet aviona Ratnog vazduhoplovstva Sjedinjenih Američkih Država i padobranski skok, kao i obraćanja predsednika Fondacije „Misija Halijard“ Džona Kapela, brigadnog generala Kevina Truhilja, komandanta Komande za specijalne operacije SAD u Evropi, Aleksandera Titola, otpravnika poslova Ambasade SAD, i predstavnika Vlade Srbije.

 

Podvig koji je povezao srpski i američki narod

 

Misija Halijard izvedena je 1944. godine radi spasavanja američkih i drugih savezničkih avijatičara čiji su avioni oboreni tokom operacija iznad okupirane Evrope. Više od 500 vazduhoplovaca bilo je skriveno, zbrinuto i potom evakuisano sa improvizovanih aerodroma na prostoru tada okupirane Jugoslavije.

 

Jedno od najvažnijih mesta operacije bilo je Galovića polje u Pranjanima. Meštani Pranjana i okolnih sela mesecima su, izlažući sopstvene porodice opasnosti, hranili, lečili i skrivali avijatičare od nemačkih potera. Zajedno sa pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini pripremili su pistu sa koje su saveznički transportni avioni prebacivali spasene ljude u baze u Italiji.

 

 

Operaciju je organizovala američka Kancelarija za strateške službe – OSS, preteča današnje CIA, u saradnji sa lokalnim stanovništvom i snagama pod komandom generala Dragoljuba Draže Mihailovića. Američki vojni izvori Halijard opisuju kao najveću i najuspešniju operaciju spasavanja američkih avijatičara u istoriji.

 

Značaj misije zato nije samo u broju spasenih života. Ona predstavlja svedočanstvo o hrabrosti običnih ljudi koji su u vreme okupacije prihvatili veliki rizik kako bi pomogli savezničkim vojnicima. Halijard je istovremeno postao jedan od najsnažnijih istorijskih simbola prijateljstva Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.

 

Uloga Jugoslovenske vojske u otadžbini i generala Mihailovića

 

Jugoslovenska vojska u otadžbini, kao kraljevski pokret pod komandom generala Dragoljuba Draže Mihailovića, imala je presudnu operativnu ulogu u izvođenju misije Halijard. Njeni pripadnici pronalazili su oborene avijatičare, prebacivali ih do bezbednih mesta, organizovali njihovu zaštitu i snabdevanje i obezbeđivali područje oko improvizovanih aerodroma.

 

Pod Mihailovićevom komandom uspostavljena je saradnja sa pripadnicima OSS-a, čime je omogućeno da transportni avioni bezbedno sleću na Galovića polje i druge tajne piste. U toj operaciji udruženi su američka organizacija i logistika, zaštita Jugoslovenske vojske u otadžbini i izuzetna požrtvovanost srpskog stanovništva.

 

Za pomoć savezničkoj borbi i doprinos spasavanju američkih avijatičara, predsednik SAD Hari Truman posthumno je 1948. godine odlikovao generala Mihailovića ordenom Legije za zasluge.

 

Foto: Fondacija Halijard

 

Ukupna uloga Mihailovićevog pokreta u Drugom svetskom ratu ostaje predmet istorijskih i političkih sporova, uključujući dokumentovane slučajeve saradnje pojedinih četničkih formacija sa okupacionim snagama. Ipak, njegova uloga u organizovanju i zaštiti misije Halijard dobro je dokumentovana i priznata u američkim vojnim i državnim izvorima.

 

Obeležavanje na Galovića polju zato predstavlja priliku da se oda počast spasenim avijatičarima, pripadnicima misije i Jugoslovenske vojske u otadžbini, a posebno meštanima koji su, rizikujući sopstvene živote, pokazali izuzetnu hrabrost, solidarnost i humanost.

 

 

GZS