PEČAT VREMENA NA PROSTORIMA STARE RAŠKE: KAKO SU NASTAJALA PREZIMENA NAŠIH PREDAKA

Sjenica - U izdanju novosadskog „Prometeja“ nedavno je objavljeno treće, dopunjeno i prošireno, izdanje knjige istoričara iz Sjenice Saliha Selimovića (82)  „Neka prezimena i njihovo poreklo na prostoru „Stare Raške“.

 

„Na gotovo hiljadu strana obradio sam 870 prezimena sa 5.350 imena. Za desetak godina prikupio sam građu sa stranica 187 knjiga i iz 60 drugih izvora, te iz 10 istorijskih arhiva od Beograda, Sarajeva, Čačka, Novog Pazara,  Skoplja do Dubrovnika i Mostara, ali i uz pomoć preko 200 kazivača. Njihova svedočanstva bila su veoma dragocena i najčešće putokaz za dalja istraživanja odakle su im stigli preci i gde su se sve zaputili i svili gnezda”, kaže Selimović.

 

Otkrivajući korene i grane loza i kad su i kako nastajala i upisivana prezimena, te koja su najstarija i najbrojnija, istraživač Salih Selimović podseća da su se na staroraškoj vetrometini ukrštali vetrovi, vojske, vere, a seobe pokretali istorijski lomovi.

 

„Stanovništvo je na tradicionalnom migracionom i imigracionom prostoru dolazilo i odlazilo i, što je rekao jedan od anketiranih, 'stalno je vrvilo'. Ratovi, bune, ustanci, razne epidemije, agrarna prenaseljenost, krvna osveta, pa i svakovrsni pritisci bili su uzroci stradanja i migracija. Menjale su se vere, slave, nacije i države, a sve kako bi narod opstao u aktuelnim uslovima. Svakako da su u tim  istorijskim i sociološkim procesima svoju ulogu imale i odlike prirodne sredine, odnosno prirodno-geografske karakteristike ovog drevnog srpskog etničkog kulturno i versko-konfesionalnog prostora”.

 

Pišući o poreklu porodica, autor knjige navodi da su prezimena upisivana po ocu ili mnogo ređe po majci. Nastajala su i po zvanju i titulama rodonačelnika, mnoga su registrovana po zanimanju rodonačelnika, nadimku, nekoj telesnoj i karakternoj osobini, zatim u vezi sa nekom životinjom ili biljkom. Postoje prezimena, kaže, i po mestu ili kraju ili po etničkom, plemenskom, bratstveničkom poreklu.

 

Salih Selimović, foto: D. Gagričić

 

„Moram da kažem i to da sam nailazio i na nerazumevanje, pa čak i na otvoreno odbijanje saradnje kod pojedinaca, posebno iz muslimanske populacije. Bilo je negativnih reagaovanja onih koji nisu želeli da se javno piše o njihovom poreklu, uzrocima kretanja njihovih predaka, promene slava kod pravoslavaca i procesu islamiziranja. Islamizacija je bila jedan dug proces i nije na nama da sudimo onima koji su prihvatali islam, ali smo dužni da znamo svoje korene i pretke ma kakvi oni bili”, naglašava Selimović u uvodu knjige.

 

Selimović podseća da je knez Aleksandar Karađorđević 1851. godine izdao natredbu o uvođenju stalnih prezimena u Kneževini Srbiji,  mada su ona kod Srba pravoslavaca počela da se u crkvene knjige upisuju i ranije, posebno kod potomaka plemstva, kao i onih uglednih i poznatih.

 

„Kod naših muslimana, a često i kod pravoslavnih, na ovom prostoru Stare Raške se u najvećem broju ustaljuju stalna prezimena posle oslobođenja 1912. godine. Kod većine prezimena se dodaje  sufiks 'ić', mada je to počelo i ranije, a prefiks se dodavao po sticanju nekog zvanja, titule ili neke lične osobine”, piše, pored ostalog, Selimović.

 

Donoseći izvode  iz hronika, monografija, zbornika radova, godišnjaka i studija, kao i svedočanstva kazivača, Selimović uz kartu Stare Raške i niz fotografija mesta, objavljuje i registar  prezimena i ličnih imena, popis izvora građe i kazivača.

 

BOGATA GRAĐA I PAMTIŠE

 

„Pisati opširnije o porijeklu stanovništva je vrlo težak zadatak, posebno ako se ima u vidu složenost porijekla svih bratstava, složeni istorijski događaji. Ipak, autorova bogato korištena literatura, arhivska građa, opisana predanja i kazivanja dobrih pamtiša doprinose  vjernijoj slici porijekla stanovništva ovog geografskog prostora”,  naglašava recenzent knjige prof. dr Hadži Jovo Medojević i dodaje: 

 

„Salih Selimović je istoričar čije je ime i prezime postalo zaštitni znak Peštersko-sjeničke visoravni i cijele Stare Raške”.

 

 

Zlatarinfo, D. Gagričić / GZS

​